Historia Notariatu

 

 

 

Profesja Notariusza jest zawodem o bardzo odległych w przeszłości korzeniach. Potwierdzono jej istnienie już na dworze cesarskim w Bizancjum, gdzie  funkcjonowali urzędnicy zajmujący się przygotowywaniem dokumentów dla cesarza zwani notariuszami, stąd też przyjęła się nazwa dla całego zawodu.

Sprawowanie tej funkcji lub wykonywanie zawodu pojawia się w średniowieczu na dworach cesarskich i królewskich, a także w hierarchii duchownej i w zgromadzeniach zakonnych.

 

Z uwagi na fakt, że teren Europy w tym również Królestwa Polskiego podlegał prawu i wpływom rzymskim, zawód ten nierozerwalnie związany był z notariatem (reprezentowanym przez namiestników) Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego.

 

W historii Królestwa Polskiego odnajdziemy informację o pierwszym znanym dokumencie notarialnym z XIII wieku napisanym przez notariusza Budzisława.  Patrząc z punktu widzenia historii Państwa Polskiego, spośród wielu znanych osób związanych bezpośrednio z instytucją notariatu, należy wspomnieć o zasługach jakie oddali dla tej instytucji biskup i notariusz Jan Długosz oraz prymas Jan Łaski.

 

Pomimo odmiennych modeli organizacyjnych zawód ten funkcjonował także pod zaborami, zwłaszcza jego bardzo charakterystycznym określeniem z tego okresu i z terenu zaboru rosyjskiego jest słowo "Rejent", pamiętne ze stron "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza.

 

W okresie zaborów w Księstwie Warszawskim notariusz wzorem rozwiązań francuskich stał się funkcjonariuszem publicznym sporządzającym dokumenty o charakterze aktów publicznych.

 

Profesja funkcjonowała także na bardzo wysokim poziomie w okresie dwudziestolecia międzywojennego.  W roku 1933 wprowadzono jednolity model Notariatu oparty na prawnych rozwiązaniach francuskich i włoskich. Rozporządzenie to jest znane również pod nazwą „Konstytucja Notariatu Polskiego”.

 

W okresie po drugiej wojnie światowej profesja notariusza odrodziła się początkowo jako Notariat prywatny. Jednakże już w początkowych latach 50-tych w PRL-u Notariat został zamieniony w instytucję państwową – biura notarialne. Notariusz stał się pracownikiem państwowym ze statusem osoby zaufania publicznego czyli wzorem z okresu zaboru rosyjskiego został funkcjonariuszem publicznym.

 

Dopiero po okresie transformacji ustrojowej z 1989 roku, w roku 1991 nastąpił trwający do chwili obecnej stan prawny, w którym polski Notariat funkcjonuje niezależnie jako Notariat prywatny.

 

Należy nadmienić, że Konstytucja Notariatu Polskiego z 1933 roku stała się podstawą do uchwalenia w 1991 roku Ustawy „Prawo o Notariacie” która obowiązuje do dzisiaj.

 

Należy też wspomnieć, że system Notariatu istniejący w Polsce jest zbliżony do systemów notarialnych w całej Europie kontynentalnej i w krajach Unii Europejskiej oraz w Rosji i w Ukrainie, a także w krajach Ameryki Łacińskiej, zaś nawet w krajach anglosaskich, dysponujących zupełnie innym systemem prawnym niż kraje europejskie funkcjonuje zawód notariusza publicznego-"notary public".